‘Tools’ met een ‘byte’

Duizend miljard bytes op een harde schijf. En ergens daartussen zit informatie die kan leiden tot de identificatie en de opsporing van slachtoffers van kindermisbruik. Maar hoe vind je die? Intelligente data-analyse van het NFI kan de zoektijd aanzienlijk verkorten.  

De hoeveelheid gegevens en het aantal gegevensdragers (zoals pc’s, ‘smartphones’, videocamera’s of externe harde schrijven) zijn het afgelopen decennium enorm toegenomen. Een externe harde schijf van duizend miljard bytes kost een paar tientjes. In een gemiddelde zaak moeten vaak meerdere van dergelijke schijven worden doorzocht. Het napluizen van die miljarden bytes stuit op de grenzen van het menselijke kunnen. Dat is onder meer voor kinderpornozaken een groot obstakel. Daarom startten de politie Rotterdam-Rijnmond en het Openbaar Ministerie in 2009 een proeftuin, Zambezi genaamd. Doel: onderzoek naar middelen en methoden die de opsporing van kinderpornografie efficiënter en effectiever maken. Het project eindigde juni 2011.

Zoeksuggesties

De werkgroep ‘Digitale vernieuwing’ van Zambezi ging onder meer te rade bij Kecida, het kennis- en expertisecentrum voor intelligente data-analyse van het NFI. “We wilden weten of intelligente data-analyse kon helpen om feitelijk misbruik vast te stellen, slachtoffers te identificeren, de herkomst te achterhalen van strafbaar materiaal en een beeld te krijgen van activiteiten en contacten van verdachten. Dat levert extra onderzoeksuggesties op voor rechercheurs, die met behulp van Xiraf digitale gegevens doorzoeken”, vertelt Robert van Voorst, die in Zambezi de politie Rotterdam-Rijnmond vertegenwoordigde. “Je moet je Xiraf voorstellen als een zoekmachine zoals Google. Maar Xiraf doorzoekt niet het internet, maar data op één of meerdere gegevensdragers. Een geavanceerd zoeksysteem dus, maar zonder automatische en interactieve analyse van data. Dat is de aanvulling waar we met Kecida naar zochten.”

Behapbaar

Xandra van de Putte, onderzoeker bij Kecida, liet de werkgroepleden zien hoe intelligente data-analyse een antwoord kon geven op die vraag. “Intelligente data-analyse kan belangrijke bewijsvoering snel ontsluiten. Wij kunnen op een gegevensdrager bijvoorbeeld nagaan welke files er zijn uitgewisseld, wie in het ‘netwerk’ van een filmpje zit of hoe daders internet gebruiken om kinderporno te vinden of weg te schrijven.” Al die informatie levert zeer bruikbare ‘producten’ op: een interactieve visualisatie van sociale netwerken, bijvoorbeeld, of een samenvatting van de zaak: het zo wenselijke, behapbare overzicht van de vele miljarden bytes.

Volwassen

De werkgroepleden van Zambezi kwamen voor meerdere sessies langs bij Kecida en kregen daardoor een beter beeld van wat intelligente data-analyse voor hen kon betekenen. Van Voorst: “Data-analyse alleen kan de oplossing niet bieden, rechercheurs met kennis van het vakgebied zijn onmisbaar. Maar met de data-analyse ‘tools’ kunnen ze hun werk wel effectiever uitvoeren.”
Op basis hiervan heeft Kecida een rapportage opgesteld en een aantal testproducten ontwikkeld, die uiteindelijk bij de politie in Rotterdam zijn geïnstalleerd. “Sterker nog: deze ‘tools’ werden uiteindelijk ook gebruikt in operationele onderzoeken, en met succes”, zegt Van Voorst. Toch zijn deze producten nog niet verder uitgerold bij de rest van de politiekorpsen. “Daarvoor zijn ze nog niet ‘volwassen’ genoeg. Het NFI moet ze doorontwikkelen om ze helemaal klaar te maken voor de praktijk. Daar is onder andere geld voor nodig. Helaas hebben we tot nu toe daarvoor nog geen potje kunnen vinden.”

Van Voorst ziet een duidelijke meerwaarde van de diensten van Kecida. “De ontwikkelde methoden en technieken waren effectief. Met name de manier waarop de tools kunnen selecteren en richting geven in een onderzoek, werd door de werkgroepleden gewaardeerd.” Een volgende stap is de implementatie in de dagelijkse praktijk. “Intelligente data-analyse is voor sommigen een vaag begrip, rechercheurs kunnen de term vaak niet plaatsen. Totdat je concreet laat zien wat de analyse voor een onderzoek kan opleveren. Laatst hield een medewerker van Kecida een presentatie voor rechercheurs. Verbazing in de zaal: ‘Waarom hebben wij dit nog niet?’”